Overcast Clouds

3°C

Kołobrzeg

10 grudnia 2023    |    Imieniny: Julia, Judyta, Daniel
10 grudnia 2023    
    Imieniny: Julia, Judyta, Daniel

Redakcja: tel. 500-166-222 poczta@miastokolobrzeg.pl

Portal Miasto Kołobrzeg FBPortal Miasto Kołobrzeg na YT

Regionalny Portal Informacyjny Miasta Kołobrzeg i okolic

reklama

reklama

Czy widzimy tylko to, co wiemy?

D O P A M I N A
PRZYJAZNA PRZESTRZEŃ PSYCHOEDUKACJI

Temat i tytuł dzisiejszego spotkania w Przyjaznej Przestrzeni Psychoedukacji to inspiracja artykułem Wojciech Sadurskiego „Nie bójmy się różnic i sporów. To esencja demokracji”*.

Nasze spotkanie - tym razem - nie wydarza się w przeddzień czegoś, ale jest spotkaniem po.... (powyborczym). Cóż ma to wspólnego z deklarowaną w tej przestrzeni psychoedukacją? Moim zdaniem całkiem sporo, czego dowodzą niepodważalne osiągnięcia współczesnej psychologii społecznej.

Badacze zajmujący się tą dziedziną przyglądają się zjawiskom na poziomie intrapersonalnym i interpersonalnym. Tematyka relacji intrapersonalnych (dotyczących jednostki) obejmuje emocje i nastawienie, osobowość i poznanie społeczne, czyli to, w jaki sposób myślimy o sobie i o innych. Zagadnienia interpersonalne (dotyczące diad i grup) obejmują między innymi chęć niesienia pomocy, agresję, uprzedzenia, atrakcyjność interpersonalną i bliskie związki oraz procesy grupowe i relacje międzygrupowe. A zatem to w jakiej "kondycji psychicznej" jest dane społeczeństwo ma bezpośredni wpływ na jakość życia jednostki.

Wojciech Sadurski, w przytoczonym wyżej artykule, dowodzi, że po zwycięstwie demokracji (mowa tu o wyborach 15 października) nastała moda na narrację antypolaryzacyjną. "Polaryzacja jest złem, słyszymy, bo sprzyja populistom. Wojna polsko-polska musi się skończyć, a wrogie sobie "plemiona" muszą znów odnaleźć wspólnotę i zgodę". Jednakże Sadurski dowodzi, że polaryzacja sama w sobie nie jest zła. Problemem - zdaniem autora - jest polaryzacja toksyczna, patologiczna.

Polaryzacja to negatywne słowo dla określenia pluralizmu. Pluralizm to stan różnorodności opinii i ideologii. W nowoczesnym (współczesnym) społeczeństwie to raczej bogactwo i ogromna zaleta - a nie przekleństwo. Natomiast to ta toksyczna polaryzacja żywi populistów, i jak twierdzi profesor Sadurski warto ją rozpoznać: "Jej pierwszą cechą jest charakter emocjonalny: ludźmi o innych poglądach gardzimy lub ich nienawidzimy. (...) Toksyczna polaryzacja nadaje różnicom politycznym wymiar emocjonalny: nasi oponenci nie są po prostu w błędzie, oni są źli".

Sadurski dowodzi - z czym nie sposób się nie zgodzić - że nie każda różnica poglądów ma toksyczne cechy. W istocie, jego zdaniem, polskie społeczeństwo cierpi na niedobór pluralizmu, a nie na jego nadmiar. Słabe ugruntowanie politycznego liberalizmu w naszym kraju wytworzyło słabą tolerancję dla odmienności opinii i światopoglądów, "(...) która jest niezbędną glebą dla zdrowej, przydatnej różnorodności. Takiej, w której autentycznie chcielibyśmy raczej społeczeństwa ludzi o różnych poglądach niż masy jednostek takich samych jak my".

Jak tę garść poglądów profesora filozofii prawa przełożyć na sferę naszej wiedzy psychologicznej i w czym ta wiedza może być nam pomocna?

Jak już wspomniałam wyżej, psychologowie społeczni twierdzą, że nasze myśli, emocje i zachowania w dużym stopniu zależą od sytuacji społecznych: ludzie mogą zmieniać swoje zachowanie, by dostosować się do określonego kontekstu społecznego (od "jakości" społeczeństwa/życia społecznego - dowodzą - zależy wiele różnych aspektów naszego funkcjonowania psychicznego).

Przedmiotem zainteresowania badaczy przyjmujących perspektywę poznawczą - w ramach psychologii społecznej - jest rola, jaką ma interpretacja aktualnej sytuacji dla myśli, emocji, pamięci i zachowania człowieka. Perspektywa ta koncentruje się na zrozumieniu procesu przetwarzania informacji w ramach posiadanych przez ludzi struktur wiedzy, takich jak np. ich oczekiwania, schematy myślenia i ich wpływu na ostateczną interpretację sytuacji. Zwraca się tu uwagę, że każda sytuacja może być zinterpretowana w różny sposób przez osoby biorące udział w tym samym zdarzeniu. W ramach tego podejścia badane jest, jak ludzie kształtują swoją wiedzę o świecie, jak ją organizują, wydobywają z pamięci, w jaki sposób interpretują i zapamiętują informacje (Wojciszke, 2019).

Słowem kluczowym w dzisiejszym spotkaniu jest zatem WIEDZA. Nasza wiedza, w tym wiedza o ZŁOŻONOŚCI świata, RÓŻNORODNOŚCI ludzkich poglądów i przekonań jest kluczowa w procesie "widzenia", bowiem widzimy to, co wiemy.  

Wiemy również - takiej właśnie wiedzy dostarcza nam m.in. psychologia społeczna w podejściu poznawczym - umysł człowieka ulega tzw. zniekształceniom poznawczym. Zniekształcenia poznawcze to tendencyjne, nawykowe wzorce myślenia, które na podobieństwo krzywego zwierciadła deformują obraz rzeczywistości. Wiemy też, że wszyscy miewamy - czasami - nieracjonalne, niepomocne, bo oparte na takich zniekształceniach, myśli prowadzące - czasami - do błędnych ocen i nietrafnych decyzji. Dobrze jest o tym WIEDZIEĆ - przy ocenie siebie, innych, sytuacji i zdarzeń w jakich uczestniczymy.

A oto przykłady zniekształceń poznawczych, które mogą i utrudniają nam właściwą ocenę (siebie, innych, sytuacji, zdarzeń, intencji itp.).
ETYKIETOWANIE - przypisywanie innym lub sobie stałych cech lub intencji, bez uwzględniania wpływu sytuacji.
NADMIERNE UOGÓLNIANIE - wyciąganie zbyt ogólnych wniosków z pojedynczych lub mało znaczących zdarzeń i/lub odnoszenie jakiegoś przekonania do zbyt wielu osób lub sytuacji.
NEGATYWNY FILTR MENTALNY - skupianie się na negatywnych aspektach sytuacji, zgodnych z posiadanymi przekonaniami.
MYŚLENIE CZARNO-BIAŁE - myślenie typu "albo-albo", myślenie w kategoriach "zerojedynkowych", z pominięciem wielu innych możliwości.
WYOLBRZYMIANIE LUB UMNIEJSZANIE - przypisywanie nadmiernej wagi swoim (bądź cudzym) słabością lub błędom; odbieranie znaczenia zaletom (własnym lub cudzym) lub osiągnięciom.
UZASADNIANIE EMOCJONALNE - wydawanie sądów i/lub ocen na podstawie swoich odczuć, w oderwaniu od faktów.
CZYTANIE W MYŚLACH - wnioskowanie o myślach, uczuciach lub intencjach innych ludzi bez wystarczających dowodów.
MUSIZM I TRZEBOFILIA - koncentracja na sztywnych, bezwzględnych zasadach, wyrażająca się nadużywaniem słów typu: muszę, powinnam, trzeba, należy, nie wolno.

Drogi Czytelniku, poproszę Cię teraz, w ramach "pracy domowej" (podobnie, jak zapewne ćwiczysz swoją uważność - patrz nasze pierwsze spotkanie), abyś "tropił" swoje zniekształcenia poznawcze. Tropienie zniekształceń poznawczych buduje cenną umiejętność dystansowania się wobec myśli - bo jeśli nie są one dobrymi przewodnikami po świecie zewnętrznym i wewnętrznym to nie warto się do nich przywiązywać (np. jeśli potrzebujesz odpocząć to nie znaczy, że jesteś leniwa/y, to znaczy tylko, że jesteś zamęczona/y).

Pamiętaj też, że zniekształcenia poznawcze są zupełnie naturalne - są myślowymi skrótami, które pozwalają ludzkim umysłom radzić sobie z wielością dostępnych informacji. Nie oceniaj siebie i innych na ich podstawie. Jeśli już wiemy, jak niekiedy działają nasze mechanizmy poznawcze (patrz tzw. bańka informacyjna czyli poznawcze zamkniecie) i jak zniekształcenia poznawcze "zafałszowują" naszą rzeczywistość to może z większą otwartością i głębszą refleksją przyjmiemy fragment przywołanego wyżej artykułu profesora Sadurskiego.

Fragment, który przytoczę, przeczytaj proszę z UWAGĄ, być może Drogi Czytelniku pozwoli Ci przyczyniać się do zaniku wojny polsko-polskiej. "Podczas gdy polaryzacja ideologiczna opiera się na już istniejących podziałach ideowych (np. lewica kontra prawica), polaryzacja populistyczna jest wytworzona przez politycznych przedsiębiorców, którzy dostrzegają korzyści w strategiach polaryzujących zamiast umiarkowanych. W systemach populistycznych polaryzacja jest świadomie tworzona dla celów politycznych. Dlatego wojna polsko-polska prędko sie nie skończy, ale obiektem naszych gniewnych reakcji powinni być "polityczni przedsiębiorcy", czyli sprytni macherzy, nie ich wyborcy. Wojna powinna mieć na celowniku Kaczyńskiego, Sasina czy Rachonia - ale nie panią Mariolę z Kutna albo pana Waldka z Łomży, którzy na nich głosowali. Pani Marioli i panu Waldkowi należy się respekt - i próba zrozumienia, dlaczego wspierali zorganizowana grupę przestępczą występującą jako partia polityczna. I konieczność zaproponowania programu, który tych ich niepokojów i obaw nie zignoruje - ale da im pozytywną, niewykluczającą nikogo odpowiedź. To oczywiście nie będzie łatwe Ale kto obiecywał, że w fazie populistycznej będzie łatwo?".

Pamiętajmy o tym fragmencie kiedy za chwilę spotkamy się przy grobach najbliższych i będziemy musieli podać sobie rękę.

* Sadurski W.; Nie bójmy się różnic i sporów. To esencja demokracji; „Gazeta Wyborcza”, nr 250.10442, 1; 26.X. 2023r.

Teresa Maria Bleczyc
psycholożka i mediatorka, prawniczka i filozofka, propagatorka Porozumienia bez Przemocy (NVC), współtwórczyni Porozumienia na Fali Kołobrzeskie Centrum Mediacji.

reklama

Dodaj komentarz

UWAGA!
Komentarze są prywatnymi opiniami Czytelników, za które redakcja nie ponosi odpowiedzialności. Publikowanie jest jednoznaczne z akceptacją regulaminu. Jeśli jakikolwiek komentarz narusza obowiązujące prawo lub zasady współżycia społecznego, prosimy o kontakt poczta@miastokolobrzeg.pl. Komentarze niezwiązane z artykułem, naruszające regulamin lub zawierające uwagi do redakcji, będą usuwane.

Komentarze zostaną opublikowane po akceptacji przez moderatora.

Zgody wymagane prawem - potwierdź aby wysłać komentarz



Kod antyspamowy
Odśwież

Administratorem danych osobowych jest  Wydawnictwo AMBERPRESS z siedzibą w Kołobrzegu przy ul. Zaplecznej 9B/6 78-100 Kołobrzeg, o numerze NIP: 671-161-39-93. z którym możesz skontaktować się osobiście pod numerem telefonu 500-166-222 lub za pośrednictwem poczty elektronicznej wysyłając wiadomość mailową na adres poczta@miastokolobrzeg.pl Jednocześnie informujemy że zgodnie z rozporządzeniem o ochronie danych osobowych przysługuje ci prawo dostępu do swoich danych, możliwości ich poprawiania, żądania zaprzestania ich przetwarzania w zakresie wynikającym z obowiązującego prawa.

reklama